สัตว์ต่างถิ่น Alien Species อันตรายจริงหรือ : เวทีเสวนาวิชาการว่าด้วยสัตว์เลี้ยงต่างถิ่น ‘เอเลี่ยนผู้น่ารัก’ จัดโดย “เครือข่ายเสียงจากป่า”

ช่วงปีที่ผ่านมาคงจะได้ยินข่าวปลาหมอคางดำ สัตว์ต่างถิ่นที่กำลังทำลายสัตว์น้ำของประเทศไทยอย่างรุนแรง สิ่งที่เกิดขึ้นทำให้เราตื่นตะหนกกันไปอย่างมากมาย

ปลาหมอคางดำไม่ใช่สัตว์ต่างถิ่นสายพันธุ์แรกที่เข้ามาในไทย มีสัตว์หลายชนิดที่เราไม่เคยรู้มาก่อนเลยว่ามันคือสัตว์ต่างถิ่น เพราะตั้งแต่จำความได้ ก็เห็นมันวนเวียนอยู่รอบตัวเราแล้ว อย่างนกพิราบ หรือมดคันไฟ ที่เราเห็นมาเนิ่นนาน

เมื่อวันที่ 6 สิงหาคม 2568 มูลนิธิเสียงจากป่า ที่ก่อตั้งโดยกลุ่มบุคคลกลุ่มเล็กๆ ที่ต้องการทำงานด้านอนุรักษ์สัตว์ป่า ได้มีการเสวนาวิชาการในหัวข้อ เอเลี่ยนผู้น่ารัก ตอนแรกก็สงสัยว่าทำไมเอเลี่ยนถึงน่ารัก ก็ได้ความรู้กันไปมากมาย ว่าสัตว์ต่างถิ่นไม่ได้น่ากลัวไปซะทุกประเภท ที่เป็นประโยชน์ก็มีมาก

ดร สรสัณห์ อาภาภิรมย์ หนึ่งในผู้ก่อตั้งเครือข่ายเสียงจากปา

ด้านผู้เชี่ยวชาญจากหลายแวดวงที่มามาร่วมแบ่งปันความรู้และประสบการณ์ในงานเสวนาครั้งนี้ได้แก่

ดร.ชัยภัฎ จันทร์วิไล ประธานเครือข่ายเสียงจากป่า เป็นผู้ดำเนินการเสวนา
“โปรปุ๋ย” คุณปริญญา ผดุงถิ่น ช่างภาพสัตว์ป่า ที่มีผู้ติดตามมากที่สุดในประเทศไทย
คุณสุทธิลักษณ์ นากผสม นายกสมาคมผู้นิยมสัตว์เลี้ยงชนิดพิเศษ (Exotic Pet) แห่งประเทศไทย ผู้มีประสบการณ์ตรงกับวงการสัตว์เลี้ยงต่างถิ่น
สพ.ญ.กัณธิตา ปวีณสกล หรือ “หมอลูกเกด” สัตวแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้าน Exotic Pet ประจำ Animal Space Rabbit and Exotic Pet Hospital
ดร สรสัณห์ อาภาภิรมย์ หนึ่งในผู้ก่อตั้งเครือข่ายเสียงจากปา มาช่วยเสริมความรู้เพิ่มอีกเล็กน้อย

ดร.ชัยภัฏ จันทร์วิไล ประธานเครือข่ายเสียงในป่า

ดร.ชัยภัฎ จันทร์วิไล ประธานเครือข่ายเสียงในป่าได้บอกเล่าที่มาของเครือข่ายที่ต้องการเป็นกระบอกเสียงให้กับสัตว์ป่าที่โดนรุกรานจากมนุษย์ โดยไม่สามารถที่จะส่งเสียงขอความช่วยเหลือใดๆ ได้ โดยได้รวมคนกลุ่มเล็กๆ ที่มีแนวคิดเดียวกันเพื่อมาช่วยเหลือสิ่งแวดล้อมและสัตว์ป่า

ในประเด็นของ Alien Species หรือสิ่งมีชีวิตต่างถิ่น ท่านบอกว่าสัตว์แทบทุกชนิดในไทยคือสัตว์ต่างถิ่น นอกจากนั้นพืชต่างถิ่นก็ยังมีอีกมากมาย ซึ่งสิ่งมีชีวิตเหล่านี้มีทั้งประโยชน์และโทษ เราไม่อาจป้องกันสัตว์ต่างถิ่นออกไปได้เนื่องจากโลกมีการเดินทางไปมากันตลอด สิ่งที่เราควรทำก็คือหาความรู้เพื่อความเข้าใจกันระหว่างมนุษย์และสัตว์

โดยสรุปจากการพูดคุยกันวันนี้สัตว์ต่างถิ่นนั้นมีทั้งที่มนุษย์ตั้งใจนำพาข้ามถิ่น หรือบางอย่างก็โดยบังเอิญ เช่น ติดมาจากสินค้าที่ส่งออก-นำเข้า

กรณีของแมงมุมแม่ม่ายดำที่จังหวัดแพร่ เป็นสัตว์อันตรายที่ติดมาจากเฟอร์นิเจอร์เก่าที่นำเข้ามาในไทย แมงมุมชนิดนี้มีชื่อเสียงเรื่องพิษที่มีความรุนแรงเท่ากับงูเห่า แต่ที่เราส่วนใหญ่ยังไม่รู้ก็คือต้องใช้แมงมุม 150 ตัวถึงจะมีพิษเท่างูเห่า 1 หยด กรณีที่มีผู้เสียชีวิตเนื่องจากติดเชื้อ(อื่น)ในกระแสเลือด
สัตว์ประเภท Exotic คือสัตว์ที่ไม่ใช่สัตว์เลี้ยงปกติเช่น หมา แมว แต่เป็นสัตว์แปลกๆ เช่น ชูการ์ไกลเดอร์ กระต่าย เต่า เม่น ที่มีการนำเข้ามาในไทยมาเลี้ยงกันในกลุ่มคนนิดยมสัตว์เอ็กโซติก
การนำสัตว์เอ็กโซติกมาเลี้ยง คนเลี้ยงควรทำความเข้าใจลักษณะความเป็นอยู่ นิสัย และควรทำความเข้าใจกับคนอื่นด้วย เช่น กรณีที่คุณสุทธิลักษณ์เลี้ยงสิงโต เขาบอกว่าสิงโตเป็นสัตว์ที่มี รักคนเหมือนหมา แต่ขี้เล่นเหมือนแมว นอกจากการเรียนรู้เพื่อที่จะรักและดูแลมันแล้ว เรายังต้องทำความเข้าใจกับเพื่อนบ้านว่ามันเป็นสัตว์ไม่อันตราย (ต่อให้เป็นเรานะที่รักสัตว์ทุกชนิด แต่ถ้าเห็นสิงโตหลุดมาก็คงสยอง 555)
เรื่องแปลกๆ ก็คือ ในประเทศไทยมีการนำเอาแรคคูนมาเลี้ยงเป็นสัตว์เลี้ยงประจำบ้าน แต่ในต่างประเทศแรคคูนถือเป็นสัตว์จรจัดที่ชอบมาคุ้ยถังขยะตามบ้าน

สัตว์ต่างถิ่นแบ่งออกเป็นกลุ่มใหญ่ๆ คือ สัตว์เลื้อยคลาน สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม สัตว์ปีก สัตว์น้ำ และสัตว์ครึ่งบกครึ่งน้ำ พฤติกรรมของแต่ละประเภทก็แตกต่างกันไป สัตว์ต่างถิ่นไม่ได้มารุกรานเราเท่านั้น แต่ตัวมันเองก็ได้รับอันตรายจากสภาพแวดล้อมบ้านเราได้เช่นกัน

สัตว์ต่างถิ่นที่อ่อนแอมักกลายเป็นเหยื่อให้กับสัตว์ในท้องถิ่น เช่น แฮมสเตอร์ กระต่าย
ส่วนตัวที่แข็งแรงมาก เช่น เต่าแก้มแดง (ชื่อเรียกว่าเต่าญี่ปุ่นแต่จริงๆ มาจากอเมริกา) ตัวเล็กๆ น่ารัก แต่เมื่อโตก็ดุร้าย แต่ก็ไม่อันตรายจนบรรดาสัตว์พื้นเมืองเป็นอันตราย
เคยมีการนำม้าลายเข้ามาในไทย เป็นพาหะนำเอาเชื้อโรคมาแพร่ระบาดจนม้าไทยเสียชีวิตกันมากมาย
แต่ก็มีสัตว์บางชนิดที่พ่ายแพ้เชื้อโรคจากสัตว์ไทย

ในสมัยก่อนคนที่เบื่อหรือต้องการเลิกเลี้ยงสัตว์เอ็กโซติกมักใช้วิธีการนำไปปล่อย เช่นในแหล่งธรรมชาติ การทำแบบนี้ทำให้สิ่งแวดล้อมของพื้นที่นั้นเปลี่ยนแปลงไป

ที่ห้วยขาแข้ง มีการนำนกยูงอินเดียไปปล่อยทำให้เกิดการผสมกับนกยูงท้องถิ่น และเสี่ยงกับการสูญพันธุ์ของนกยูงไทย
จระเข้หรือไอ้เข้ ลำตะคอง เขาใหญ่ถือเป็นสัตว์ต่างถิ่น
หรือจระเข้น้ำเค็ม ที่ชาวต่างชาติถ่ายได้ที่หาดเลพัง จังหวัดภูเก็ต ที่เมื่อตรวจ DNA ก็พบว่าเป็นสัตว์ลูกผสมซึ่งสันนิษฐานว่าหลุดออกมาจากฟาร์มจระเข้ แต่ทั้ง 2 ตัวต่างก็ถูกนำออกไปจากพื้นที่แล้ว

ซึ่งในปัจจุบัน ทางสมาคมผู้นิยมสัตว์เลี้ยงชนิดพิเศษ (Exotic Pet) แห่งประเทศไทย ซึ่งมีเฟซบุ๊คเป็นสื่อกลางในการส่งต่อสัตว์เอ็กโซติกให้กับผู้ที่ต้องการแทนการนำไปปล่อย เนื่องจากสัตว์เหล่านี้ถือเป็นสัตว์ที่มีมูลค่า การนำไปโพสต์หาบ้านใหม่จึงสร้างประโยชน์ได้มากกว่า
นอกจากนั้นประโยชน์ของการนำเข้าสัตว์เอ็กโซติกเข้าจากต่างประเทศก็คือลดการล่าสัตว์ป่าของไทยเพื่อมาเป็นเลี้ยงลงได้ และด้วยราคาที่แพงทำให้ผู้เลี้ยงใส่ใจเป็นพิเศษที่ไม่ให้มันหลุดออกมา และหากพบเห็นก็จะมีการจับมาเลี้ยงหรือจำหน่ายต่อได้อีก

แต่ก็มีอันตรายจากเชื้อโรคที่แพร่กันระหว่างสัตว์ด้วยกัน หรือบางตัวก็แพร่จากสัตว์สู่คนก็ได้ ดูตามรูปได้เลยค่ะ

สพ.ญ.กัณธิตา ปวีณสกล หรือ “หมอลูกเกด” สัตวแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้าน Exotic Pet ประจำ Animal Space Rabbit and Exotic Pet Hospital
เป็นผู้ให้ความรู้เรื่องเชื้อโรคต่างๆ ที่มีในตัวสัตว์

สัตว์ต่างถิ่นหลายประเภทมีมูลค่าจนกลายเป็นสัตว์เศรษฐกิจ

งู Ball python ถือว่างูสวยงามชนิดหนึ่งที่นำเข้าจากต่างประเทศ งูถือเป็นสัตว์ที่เลี้ยงง่าย ไม่มีกลิ่น ไม่มีเสียง เหมาะกับการเลี้ยงในสถานที่จำกัดเช่นคอนโด นอกจากนั้นงู Ball Python ก็ได้รับอนุญาตจากกรมอุทยานในการเพาะพันธุ์เพื่อนำมาใช้ประโยชน์ในทางเศรษฐกิจ เช่น เนื้อสำหรับกิน หนังทำเครื่องใช้ เพาะพันธุ์เพื่อส่งออก และจากประสบการณ์ของคุณสุทธิลักษณ์ งู ball python ไม่สามารถผสมพันธุ์กับงูท้องถิ่นได้
สัตว์ที่เป็นโทษที่ประเทศอื่น เช่น ตั๊กแตนปาทังก้า, หอยเชอรี่ กลายเป็นอาหารที่มีราคาแพงในไทย
โรงพยาบาล Animal Space Rabbit and Exotic Pet Hospital ที่รับรักษาสัตว์เอ็กโซติกเป็นหลัก มีลูกค้าจำนวนมากมาใช้บริการ โดยเฉพาะช่วงโควิด

มีสัตว์ต่างถิ่นหลายสายพันธุ์ที่มาอยู่ในไทยจนกลมกลืนกลายเป็นสัตว์ไทยไปแล้วก็มี ก็เช่น

หมาแมวที่เห็นทั่วไปเป็นพันธุ์ทาง ไม่ใช่หมาแมวไทย 100%
กรณีของนกพิราบเป็นนกต่างถิ่นที่อยู่คู่กับคนไทยมานาน การสูดละอองจากอุจจาระของนกพิราบทำให้เกิดไข้สมองอักเสบ และยังมีโรคอื่นที่ติดต่อจากนกพิราบได้อีกหลายโรค แต่กระนั้นก็มีประโยชน์ในทางเศรษฐกิจ เช่น หนามไล่นก, อาหาร, เหยี่ยวไล่นก เป็นต้น นอกจากนั้นสมาคมนกพิราบ มีการจัดแข่งนกพิราบปีละ 1 ครั้ง สร้างรายได้เยอะมาก
(ข้อนี้เสริมเองไม่ได้พูดในเวที) เห็นมีมดคันไฟในรายการ เราถึงกับอึ้ง มิน่าล่ะพิษร้ายกาจจริงๆ โดนกัดทีเดียว คันกันเป็นเดือน (เราแพ้น่ะ) ตอนนี้มาบุกบ้านเรา กำจัดเท่าไรก็ไม่สำเร็จ ต้องหาทางกำจัดให้ได้ มันร้ายกาจจริงๆ
ไก่เนื้อหรือไก่ไข่ถือเป็นสัตว์ต่างถิ่นเช่นกัน นำเข้าจากต่างประเทศ (เพิ่งรู้นะเนี่ย) หรือแม้แต่วัวนม ก็เป็นวัวนำเข้ามาผสมพันธุ์จนได้เป็นลูกผสม
ได้รับความรู้เรื่องนี้จาก ดร สรสัณห์ อาภาภิรมย์ หนึ่งในผู้ก่อตั้งเครือข่ายเสียงจากป่า ที่ขึ้นมาให้ความรู้อีกเล็กน้อย บอกว่าปลาหมอคางดำที่เป็นข่าวคราวใหญ่โตในช่วงที่ผ่านมา จริงเป็นสัตว์ต่างถิ่นที่อยู่ในไทยมาราว 20 ปีมาแล้ว ชาวบ้านที่แหลมผักเบื้ย เพชรบุรี หรือปราณบุรี ประจวบคีรีขันธ์ นำมาทำอาหาร

แต่เขาเขียนว่ามดคันไฟมีความสำคัญอ่ะ ยังไงน้อ??

ที่สุดแล้ว เสวนาครั้งนี้จึงไม่ใช่แค่เวทีพูดคุยเรื่องสัตว์เลี้ยงน่ารัก แต่คือพื้นที่สำคัญในการขบคิดร่วมกันว่า เราจะอยู่ร่วมกับสัตว์ต่างถิ่นอย่างเข้าใจ มีความรู้ และมีความรับผิดชอบได้อย่างไร เพื่อไม่ให้ความรักของเราสร้างบาดแผลให้ธรรมชาติในระยะยาว เพราะสุดท้ายแล้ว ปัญหาอาจไม่ใช่ตัวสัตว์ แต่อยู่ที่วิธีที่มนุษย์เลือกจะอยู่ร่วมกับพวกมัน เราคิดว่าเป็นเพราะมนุษย์คือผู้รุกรานที่อันตรายที่สุดในบรรดาสัตว์ทั้งหมด

เราน่าจะมีเวทีเสวนาแบบนี้ขึ้นอีก เพื่อเผยแพร่ความรู้ออกไปในวงกว้าง ไม่ใช่แค่การถกเถียงกันด้วยอารมณ์ทางโซเชียลที่ไม่ได้ก่อให้เกิดประโยชน์อะไรขึ้น